Trời còn chưa rõ mặt người. Sương đêm đọng trên ngọn cỏ ven đê, gặp hơi gió sớm mà rơi lả tả như mưa bụi. Phan Cường quảy đôi thùng thiếc ra giếng làng, chân trần đạp lên mặt đất ẩm còn mát rượi, miệng huýt sáo một điệu vu vơ. Sau hai ngày cúi lưng ngoài đồng nắng cháy, sáng nay mẹ sai chàng đi gánh nước đổ lu, bởi cái lu sành sau hè đã cạn tới đáy.
Giếng làng nằm ở xóm dưới, dưới tán một cây trâm bầu già cỗi, thành giếng xây bằng đá ong đã ngả màu rêu xanh sẫm. Sáng sớm, đây là chỗ tụ tập của các cô các bà trong xóm: người gánh nước, người vo gạo, người giặt giũ, tiếng cười tiếng nói rộn ràng cả một góc làng. Nhưng giờ này còn sớm quá, sương chưa tan, quanh giếng chỉ có một bóng người nhỏ nhắn đang còng lưng kéo gàu.
Cường vừa tới gần đã nhận ra. Tim chàng tự dưng đập thình một nhịp.
Là con Sương.
Thị Sương — con gái nhà tá điền xóm dưới, cô gái mà mấy bữa nay ngoài đồng chàng cứ trộm nhìn rồi vội quay đi. Nàng mặc áo bà ba màu nâu non đã bạc, búi tóc cao để lộ cái gáy nhỏ ngăm ngăm. Da nàng không trắng như mấy cô tiểu thư trong phố, mà ngăm nâu khỏe khoắn, cái màu của nắng đồng và gió ruộng, nhưng chính cái màu ấy lại làm đôi mắt đen tròn của nàng sáng lên lạ thường. Nàng đang gồng người kéo cái gàu nặng trĩu nước, sợi dây thừng cứa vào lòng bàn tay, hai gò má phồng lên gắng sức.
— Để đó tui kéo cho. — Cường buông gánh, sải bước tới, đỡ lấy sợi dây từ tay nàng.
Sương giật mình ngẩng lên, đôi mắt mở lớn, rồi nhận ra ai, đôi má vốn đã ngăm lại càng ửng thêm một lớp hồng dưới làn sương sớm.
— Ủa... anh Cường. — Nàng buông tay, lùi lại nửa bước, giọng nhỏ rí. — Để em tự kéo được mà, anh đừng...
— Đừng gì. — Cường cười khà, kéo một hơi, cái gàu đầy nước trồi lên khỏi miệng giếng nhẹ tênh như không. Bắp tay rám nắng của chàng cuộn lên, gân guốc. — Con gái mà kéo nước kiểu này, mai mốt cái lưng còng như bà Sáu Đặng cho coi. Bậu đứng né ra, để đây.
Sương bụm miệng cười khúc khích. Nàng đứng nép vào gốc trâm bầu, đôi tay vân vê tà áo, len lén nhìn chàng đổ nước vào đôi thùng của nàng. Cường múc liền mấy gàu, đôi thùng đầy ăm ắp, mặt nước sóng sánh ánh lên màu trời chưa sáng hẳn.
— Nhà bậu hết người gánh nước rồi sao mà đi sớm dữ vậy? — Cường vừa làm vừa hỏi, giọng tỉnh bơ nhưng tai thì dỏng lên chờ nàng đáp.
Sương cúi đầu, mân mê chéo áo:
— Tía em mấy bữa nay trở bệnh, nằm hoài không dậy nổi. Má em phải túc trực bên giường. Em đi gánh nước rồi còn về nấu cháo, lát nữa ra đồng gặt cho kịp buổi.
Cường khựng tay. Chàng biết nhà Sương cũng là phận tá điền như nhà mình, cũng nợ lúa Hương quản Tỏi, cũng quanh năm cúi mặt vào ruộng. Mà giờ ông tía lại bệnh, gánh nặng đổ cả lên đôi vai gầy của nàng.
— Tía bậu bệnh sao? — Chàng hỏi, giọng đã dịu hẳn.
— Dạ, ho ra máu, người gầy rộc. Thầy lang bảo phải có tiền cắt thuốc Bắc mới mong khỏi, mà nhà em... — Nàng bỏ lửng câu nói, đôi mắt đen tròn chợt rưng rưng, rồi vội quay đi giấu.
Cường lặng người. Chàng nhìn cái dáng nhỏ thó của nàng đứng dưới gốc cây, nghe trong lòng dấy lên một thứ tình thương khó gọi tên. Cái nghèo của nhà chàng, chàng còn có hai bàn tay, có cái thân vạm vỡ này mà gánh đỡ. Còn nàng, con gái mảnh mai, biết bấu víu vào đâu?
— Thôi. — Chàng gạt ngang, nhấc đôi thùng nước của nàng lên vai, đặt vào đòn gánh của chính mình. — Để tui gánh giùm bậu một chặng. Nhà bậu cuối xóm dưới hả? Tiện đường tui.
— Ý đâu được! — Sương hốt hoảng. — Anh còn gánh nước nhà anh. Người ta thấy lại đồn này nọ, kỳ lắm anh ơi.
— Đồn gì mà đồn. — Cường nhe răng cười, cái nụ cười hút hồn làm Sương đứng ngẩn ra. — Trai làng gánh giùm gái làng đôi thùng nước thì có chết ai. Mà bậu sợ người ta đồn, chứng tỏ trong bụng bậu cũng có để ý chớ gì.
— Anh này! — Sương đỏ mặt tía tai, đấm khẽ một cái vào vai chàng, nhưng rồi cũng bật cười, không cự nữa.
Hai người đi dọc con đường làng nhỏ. Cường gánh phía trước, đôi thùng nước nhún nhảy theo nhịp chân, vài giọt bắn ra rơi xuống mặt đất khô. Sương lẽo đẽo theo sau, tay ôm cái gàu, thỉnh thoảng lại liếc nhìn cái lưng rộng của chàng. Trời bắt đầu hửng. Mặt trời nhô lên sau rặng dừa nước phía đông, nhuộm vàng những ngọn lúa đang chờ gặt, nhuộm hồng cả mặt sông uốn lượn xa xa. Một con cò trắng đập cánh bay lên từ đám lác ven rạch.
— Hồi nãy ngoài giếng, tui nghe bậu ngân nga cái gì đó. — Cường vừa đi vừa hỏi. — Câu hò hả? Nghe hay dữ.
Sương ngượng ngùng cúi đầu:
— Em... em hát chơi cho đỡ buồn thôi. Hát bậy hát bạ chớ có ra hồn gì đâu.
— Hát thử nghe coi. — Cường giục. — Trên đường vắng, có ai đâu mà mắc cỡ.
Sương ngần ngừ một lúc, rồi như cầm lòng không đậu, nàng cất giọng khe khẽ, một câu hò miền Tây ngọt lịm, ngân nga theo nhịp chân đi:
— "Hò ơ... Bìm bịp kêu nước lớn anh ơi... Buôn bán không lời chèo chống mỏi mê..."
Giọng nàng trong veo mà day dứt, luyến láy mềm như sợi tơ. Cái giọng ấy len qua sương sớm, len qua tiếng chân lội đường đất, làm Cường khựng cả bước. Chàng quay lại nhìn nàng, ánh mắt không giấu được vẻ thán phục.
— Trời đất quỷ thần ơi... — Chàng buột miệng. — Bậu hát hay vầy mà còn nói hát bậy hát bạ. Bậu mà đi theo gánh hát, chắc thiên hạ chen nhau coi muốn sập rạp.
Mắt Sương sáng rỡ lên một thoáng, rồi lại như chùng xuống. Nàng đặt cái gàu xuống vệ cỏ, ngồi bệt bên gốc dừa nghỉ chân, đợi Cường cũng hạ gánh. Nàng ôm gối, ánh mắt nhìn xa xăm ra cánh đồng.
— Em mơ hoài đó anh. — Giọng nàng nhỏ nhẹ. — Mơ có ngày được mặc cái áo đào, đứng trên sân khấu đèn măng-sông sáng trưng, hát cho cả ngàn người nghe. Mấy lần gánh hát rong về làng dựng rạp ngoài đình, em trốn má đi coi, đứng dưới ngước lên mê mẩn. Em nghĩ bụng, phải chi mình được như mấy cô đào kia, hát một câu mà người ta khóc người ta cười... Mà thôi. — Nàng cười buồn. — Phận con tá điền, nợ lúa còn chưa trả nổi, mơ chi cho cao xa.
Cường ngồi xuống bên cạnh, cách nàng một quãng vừa đủ lễ phép. Chàng bứt một cọng cỏ gà, cắn cắn trong miệng, nhìn ra đồng:
— Ai cấm mơ. Tui cũng mơ hoài nè. — Chàng nói, giọng hào hứng hẳn lên. — Tui đâu chịu cấy gặt cả đời ở cái xứ này. Tui học võ với thầy Tư mấy năm nay, đường quyền cú đá thầy khen hết lời. Tui tính, có ngày tui xuống Sài Gòn, lên tới Chợ Lớn, làm nên cái gì đó cho ra hồn. Đời trai mà, bậu coi, sông có khúc người có lúc. Đâu lẽ chịu cúi đầu cho người ta đè đầu cưỡi cổ hoài.
Sương quay sang nhìn chàng, đôi mắt đen tròn long lanh:
— Anh giỏi võ vậy hả?
— Chớ sao. — Cường vỗ ngực, rồi đứng phắt dậy, múa thử một đường quyền giữa đường làng cho nàng coi. Bước tấn vững chãi, đấm gió nghe vù vù, cú xoay người dứt khoát, cái thân vạm vỡ của chàng dưới nắng sớm trông như tạc. — Coi nè! Bữa hổm tui đấu với thằng Tám Lành, ba chiêu là nó té ngửa.
Sương vỗ tay cười khanh khách, cái cười hồn nhiên làm gương mặt ngăm đen của nàng bừng sáng. Cả khoảng đường làng buổi sớm như rộn ràng hẳn lên vì tiếng cười ấy.
— Anh xạo. — Nàng trêu. — Tám Lành nó cũng học võ chung lò với anh mà.
— Thiệt mà! — Cường cãi, nhưng rồi cũng phá lên cười. — Ờ thì... nó có nhường tui chút đỉnh. Nhưng tui vẫn ăn nó, đúng không nào.
Hai người cười với nhau. Trong cái buổi sáng tinh khôi ấy, giữa mùi rạ mới và hơi nước mát lành, hai tâm hồn trẻ măng cứ thế xích lại gần nhau lúc nào không hay. Cường thấy lòng mình nhẹ tênh, một thứ cảm giác lạ lẫm mà ấm áp chưa từng có. Còn Sương, nàng len lén nhìn cái nụ cười của chàng, nhìn đôi mắt sáng có thần ấy, rồi vội cúi xuống giấu đi đôi gò má nóng ran.
— Anh Cường nè. — Nàng chợt nói khẽ. — Mai mốt anh xuống Sài Gòn làm nên rồi, anh có còn nhớ cái làng Rạch Giá này không?
Cường ngẩn ra. Câu hỏi của nàng làm chàng chùng lại. Chàng nhìn nàng, nhìn cái dáng nhỏ thó ngồi bên gốc dừa, nhìn đôi mắt đen tròn chờ đợi, rồi đáp, giọng bỗng nghiêm túc lạ thường:
— Nhớ chớ. Nhớ cái giếng làng. Nhớ câu hò bậu hát. — Chàng ngừng một thoáng, rồi cười cười. — Nhớ con nhỏ kéo nước muốn còng lưng mà không chịu kêu tui phụ.
Sương đấm chàng một cái nữa, nhưng lần này tay nàng nấn ná hơn, và đôi mắt thì không rời được khỏi gương mặt chàng. Có cái gì đó vừa nảy mầm giữa hai người, mong manh và trong trẻo như giọt sương còn đọng trên lá.
Đúng lúc ấy, từ phía đầu đường làng vọng lại tiếng vó ngựa.
Lộc cộc. Lộc cộc. Tiếng móng guốc gõ trên mặt đất khô mỗi lúc một gần. Cả hai cùng quay lại. Một con ngựa ô lực lưỡng phi tới, trên lưng là một gã thanh niên mặc áo gấm xanh, đầu đội nón nỉ kiểu Tây, tay cầm cây roi da vung vẩy. Gương mặt gã béo phị, đôi mắt híp lại đầy vẻ ngạo mạn của kẻ quen ăn trên ngồi trốc.
Cậu Ba Tỏi.
Cường lập tức đứng chắn nửa người trước Sương, theo bản năng. Sương cũng vội đứng dậy, ôm cái gàu vào ngực, mặt tái đi.
Con ngựa ô ghìm cương ngay trước mặt hai người, hí lên một tiếng. Cậu Ba Tỏi ngồi chễm chệ trên yên, đôi mắt híp đảo một vòng từ Cường sang Sương, rồi dừng lại trên người nàng. Cái nhìn ấy trượt từ gương mặt ngăm đen xuống cái cổ, xuống tấm áo bà ba bạc màu ôm lấy thân hình con gái mới lớn. Một thứ ánh mắt nhớp nháp, thèm khát, làm Sương rùng mình, vô thức lùi lại nép sau lưng Cường.
— Chà chà. — Cậu Ba Tỏi nhếch mép cười, để lộ hàm răng ám khói thuốc. Gã liếm môi. — Con nhỏ này là con cái nhà ai mà ngộ dữ ta. Da nâu nâu vầy mà coi mòi mặn mòi à nghen. Ờ... con tá điền xóm dưới phải hông? Sáng sớm ra giếng làm chi, để cậu chở về cho. Leo lên ngựa đi cưng.
Gã chìa cây roi da ra, hất hàm về phía Sương, miệng cười nhăn nhở. Cái giọng lè nhè, sỗ sàng của gã làm máu trong người Cường bắt đầu dồn lên thái dương. Chàng nắm chặt hai bàn tay lại, gân xanh nổi lên. Trong người chàng, cây dao găm cán sừng của cha giắt nơi cạp quần như nóng ran lên.
Sương cúi gằm mặt, run rẩy:
— Dạ... dạ thôi, em đi bộ được rồi. Cậu Ba tha cho...
— Tha cái gì mà tha. — Cậu Ba Tỏi cười khả ố, ghìm ngựa lại gần hơn, vươn cây roi da định khều lên cằm nàng. — Cậu kêu là phải nghe. Cái thứ tá điền tụi bay nợ lúa nhà tao đầy đầu, tao biểu một tiếng là...
— Cậu Ba. — Cường cất tiếng, giọng trầm xuống, đứng chắn hẳn trước mặt Sương. Mắt chàng nhìn thẳng vào gã, không né. — Người ta con gái nhà lành, đi gánh nước về lo cho tía bệnh. Cậu để người ta đi.
Cậu Ba Tỏi khựng lại, nhíu mày nhìn chàng trai lạ mặt dám cản đường. Gã đảo mắt soi từ đầu tới chân Cường, thấy cái thân hình vạm vỡ rám nắng, đôi mắt sáng quắc không hề khiếp sợ, thì trong đáy mắt gã thoáng một tia gì đó. Nhưng rồi cái thói quen ngạo mạn của con nhà địa chủ lại trỗi dậy. Gã cười khẩy:
— A, thằng này. Mày là con cái nhà nào mà dám hó hé với cậu hả? — Gã vung roi chỉ vào mặt Cường. — Mày biết tao là ai hông? Tao là con Hương quản Tỏi đó nghen con. Cái xứ Rạch Giá này, ruộng đất nửa làng là của nhà tao. Mày với con nhỏ kia, tụi bay cấy lúa trên đất nhà tao mà sống. Vậy mà dám...
— Em xin cậu. — Sương nắm lấy tay áo Cường kéo lại, giọng nàng vừa van vừa run. — Anh Cường, mình đi đi anh. Đừng...
Cường vẫn đứng yên như trồng, không nhúc nhích. Lời mẹ dặn hôm qua vẳng bên tai chàng: "Con phải dằn cái tính nóng xuống, đừng có đụng tới nhà địa chủ, kẻo mang họa cả nhà." Chàng cắn răng, ép cơn giận đang sôi ùng ục trong lồng ngực xuống. Chàng hít một hơi dài, cố giữ giọng cho ôn hòa:
— Dạ, cậu Ba nói phải. Tụi con phận tá điền, đâu dám hỗn. — Chàng cúi nhẹ đầu, nhưng đôi mắt thì vẫn ngẩng lên nhìn gã không chớp. — Để con đưa cô này về cho kịp lo cho tía cổ bệnh. Cậu Ba thông cảm.
Nói rồi chàng quảy gánh nước lên vai, một tay khẽ đẩy Sương đi trước, định bụng tránh voi chẳng xấu mặt nào. Nhưng cậu Ba Tỏi đâu chịu buông. Gã thúc ngựa chặn ngang, cây roi da vút một cái đánh "chát" vào đôi thùng nước trên vai Cường, làm nước sóng sánh đổ ra lênh láng.
— Đứng lại! — Gã gằn giọng, đôi mắt híp giờ lóe lên hung tợn. Rồi gã lại quay sang Sương, cái lưỡi liếm môi đầy bỉ ổi. — Con kia. Tao nói rồi, tối nay mày lên nhà tao hầu cậu. Lo cho tía mày khỏi bệnh hả? Dễ ợt. Mày ngoan với cậu, cậu cho tiền cắt thuốc Bắc liền. Còn không...
Hắn bỏ lửng câu nói, ánh mắt quét lên người Sương một lần nữa, lần này trắng trợn tới mức Sương phải lấy tay ôm lấy ngực, nước mắt ứa ra vì nhục nhã và sợ hãi.
Cường đứng đó, hai vai run lên. Sợi dây cung trong lòng chàng, cái sợi dây mà từ chiều qua đã căng ra trên con đê đất, giờ căng tới mức tưởng như sắp đứt. Đôi tay chàng siết chặt đòn gánh đến nỗi mấy đầu ngón tay trắng bệch. Chàng nghe rõ tiếng tim mình đập thình thịch, nghe rõ hơi thở của Sương đang nức lên bên cạnh, và nghe rõ cái giọng lè nhè đểu cáng của gã con địa chủ đang xát muối vào lòng tự trọng của chàng.
Cậu Ba Tỏi thấy chàng vẫn đứng im, lại được nước làm tới. Gã cười hô hố, giật cương cho con ngựa ô lồng lên một vòng quanh hai người, vừa đi vừa ngoái lại buông một câu rớt thõng:
— Nhớ đó nghen cưng. Tối nay. Cậu chờ. — Rồi gã quất roi, con ngựa phi nước đại, để lại một làn bụi mù và tiếng cười man rợ vang trên con đường làng.
Khi bóng ngựa đã khuất sau rặng tre, Sương mới khuỵu xuống, hai tay bưng mặt khóc nức nở. Cường buông gánh, đứng chết trân nhìn theo hướng gã đi, hàm răng nghiến chặt đến nỗi nghe ken két. Cánh đồng buổi sớm vẫn vàng rực, con cò trắng vẫn chao liệng trên không, nhưng trong lòng chàng trai mười tám tuổi, một thứ gì đó tăm tối và dữ dội đã bắt đầu nhen lên — cái mầm họa mà chính chàng cũng chưa hề hay biết nó sẽ thiêu rụi cả cuộc đời mình.
— Sương... — Chàng quỳ xuống bên nàng, giọng khàn đặc. — Bậu đừng sợ. Có tui đây. Đời nào tui để nó đụng tới bậu.
Nàng ngẩng lên, đôi mắt đen tròn giàn giụa nước, nhìn chàng vừa biết ơn vừa hoảng sợ. Và trong khoảnh khắc ấy, cả hai đều chưa biết rằng câu nói vừa rồi của Cường sẽ trở thành lời thề định mệnh — đẩy chàng tới một đêm trăng máu chẳng còn xa.