Sáng hôm sau, sương còn giăng trắng mặt rạch thì chợ làng Rạch Giá đã rộn ràng. Cường gánh đôi thúng lúa mẹ dặn ra đổi lấy mắm muối, vai trần rám nắng phơi dưới ánh ban mai, bước chân khỏe khoắn len giữa đám đông gánh gồng. Mùi nước mắm, mùi khói bếp than, mùi cá lóc tươi trộn vào nhau thành cái mùi chợ quê quen thuộc mà chàng đã hít thở suốt mười tám năm trời.
— Anh Cường! Anh Cường ơi!
Cái giọng lảnh lót ấy thì khỏi cần ngoái lại Cường cũng biết là ai. Bé Tám, con gái ông chủ quán cơm đầu chợ, mặc áo bà ba bông tím, tóc bới lệch một bên, lon ton chạy ra chặn đầu gánh của chàng, mặt tươi như hoa.
— Trời đất quỷ thần ơi, cô em làm tui giật mình suýt đổ cả thúng lúa. — Cường khựng lại, cười khà khà, đặt gánh xuống bên hông quán.
— Ai biểu anh đi ngang quán nhà người ta mà không ghé. — Bé Tám trề môi, tay đã nhanh nhẹn bưng ra một chén chè đậu xanh còn bốc khói. — Nè, má em nấu hồi sáng, em phần riêng cho anh đó. Ăn đi, ăn đi.
Cường gãi đầu. Cái tật của chàng là không nỡ từ chối ai, nhất là con gái. Chàng đỡ lấy chén chè, húp một ngụm, gật gù khen:
— Cha chả, ngọt thiệt là ngọt. Cô em khéo tay quá.
Bé Tám nghe khen thì mặt mày nở rộ, sà xuống ngồi ngay cái đòn thấp cạnh chàng, tay quạt phành phạch đuổi ruồi cho chàng ăn, miệng liến thoắng đủ chuyện trên trời dưới đất. Cô khoe hôm qua tía mới mua cho đôi guốc mới, khoe quán nhà sắp lợp lại mái, rồi vô tình hay hữu ý mà cứ ngả người sát vào, mùi dầu dừa thơm trên tóc cứ phảng phất.
— Anh Cường nè, — Bé Tám hạ giọng, mắt liếc ngang, — em nghe người ta đồn anh hay ra giếng làng, rồi cả ra bờ kênh nữa. Đi với con Sương xóm dưới phải hôn?
Cường suýt sặc ngụm chè. Chàng đặt vội cái chén xuống, cười trừ:
— Đâu có, tui... tui chỉ gánh nước giùm người ta thôi mà. Bà con xóm làng, giúp nhau chút có sao đâu.
— Hứ, gánh nước giùm. — Bé Tám bĩu môi, giọng đã chua như me dốt. — Anh tốt bụng với ai chẳng được, mắc gì cứ tốt với con đó. Em nói anh nghe, con Sương nhà nó nghèo rớt mồng tơi, tía nó bệnh nằm liệt một chỗ, nợ ông Hương quản chất như núi. Anh mà dây vô, có ngày gánh nợ thay nó đó nghe chưa. Mà... — cô liếc xéo một cái sắc lẻm — nghe nói nó còn mơ theo gánh hát đi ca nữa kìa. Con gái theo hát xướng thì... ai mà chẳng biết.
Câu nói buông ra nhẹ tênh mà ác như mũi dao. Cường nghe mà nhíu mày, định mở miệng cự lại, nhưng cái tính dẻo miệng quen thói lại khiến chàng chỉ cười xòa cho qua chuyện:
— Cô em đừng nói vậy tội người ta. Mà thôi, tui phải đi đổi lúa cho má, kẻo trưa rồi.
Cường vừa định nhổm dậy thì khổ nỗi, ngay lúc ấy, từ phía sạp cá, Thị Sương quẩy đôi quang gánh đi tới, trong gánh là mớ rau muống nàng hái ven rạch định đổi lấy ít thuốc Bắc cho cha. Nàng vừa ngẩng lên thì trông thấy cảnh tượng trước quán cơm: Cường ngồi đó, chén chè trên tay, còn Bé Tám thì ngồi sát rạt một bên, tay đang quạt cho chàng, miệng cười tươi rói, hai người trông chẳng khác nào một đôi.
Bước chân Sương khựng lại. Đôi mắt đen tròn ấy thoáng một nét gì đó rất khẽ — không phải giận, mà là một nỗi buồn lặng lẽ rơi xuống, như chiếc lá rụng không tiếng động. Nàng cúi đầu, định lặng lẽ quẩy gánh đi ngang.
Bé Tám là đứa tinh ý, vừa thấy bóng Sương đã cố tình cười lớn hơn, nghiêng đầu sát vào vai Cường:
— Anh Cường, bữa nào anh ghé quán em ăn cơm nghe, em nấu canh chua cá bông lau ngon nhứt làng đó!
Cường giật mình, ngẩng lên thì vừa hay bắt gặp ánh mắt Sương. Trong khoảnh khắc ấy, chàng đọc được tất cả — sự bối rối, nỗi tủi thân, và cái cúi đầu vội vã. Tim chàng thắt lại. Chàng vội đứng phắt dậy, hất tay Bé Tám ra, gọi với theo:
— Sương! Sương, khoan đã!
Nhưng Sương đã rảo bước nhanh hơn, gánh rau nhún nhảy trên vai, không ngoái lại. Cường định đuổi theo thì Bé Tám đã nhanh tay níu lấy vạt áo chàng:
— Ơ kìa, anh ăn chưa hết chén chè mà. Anh chạy theo con đó làm chi? Bộ em nói không phải hả?
— Cô em buông ra coi. — Cường gỡ tay cô, giọng đã có chút bực, song vẫn cố giữ lễ. — Cô Sương là người tử tế, cô em đừng có nói xấu sau lưng người ta. Cảm ơn chén chè, để bữa khác tui đền lại.
Nói rồi chàng quẩy gánh lúa, băng băng đuổi theo bóng Sương đã khuất sau dãy sạp. Bé Tám đứng trơ ra, tay còn cầm cái quạt, mặt từ tươi chuyển sang sưng sỉa, dậm chân một cái cộp:
— Hứ! Cái thứ con trai mê gái nghèo. Để rồi coi!
*
Cường đuổi mãi tới đầu con đường ra xóm dưới mới bắt kịp Sương. Chàng đặt gánh xuống vệ đường, thở hồng hộc:
— Sương... đợi anh chút.
Sương dừng lại, nhưng không quay hẳn người. Nàng nhìn xuống đôi chân trần lấm bùn của mình, giọng nhỏ nhẹ mà nghe buồn xo:
— Anh về quán đi. Người ta phần chè cho anh, anh chạy theo em chi.
— Trời đất, em hiểu lầm rồi. — Cường vòng ra trước mặt nàng, hai tay quơ quơ giải thích. — Bé Tám nó tự bưng chè ra cho anh chứ anh có rủ rê gì đâu. Anh đi ngang chợ thiệt tình mà, em tin anh đi.
Sương ngước lên, đôi mắt long lanh. Nàng không trách, chỉ khẽ thở dài:
— Em đâu có quyền gì mà giận anh. Bé Tám nó xinh xắn, nhà lại có quán cơm, đâu như em... — nàng nghẹn lại — nhà nghèo, tía bệnh, nợ nần. Người ta nói đúng mà anh. Em với anh... thân nhau quá người ta dị nghị, rồi mang tiếng cho anh.
Câu nói ấy như rót vào lòng Cường một dòng nước nóng. Chàng nhìn người con gái trước mặt — chiếc áo bà ba bạc màu vá vai, đôi vai gầy gánh đời nặng trĩu mà vẫn ngọt ngào, vẫn nhẫn nhịn nghĩ cho người khác trước cả mình. Bao nhiêu cái dẻo miệng đùa giỡn thường ngày bỗng tan biến, chàng chỉ còn biết nói thật lòng:
— Sương à, đời này anh thề với em, anh chưa từng coi ai bằng em hết. Bé Tám hay ai đi nữa cũng chỉ là người dưng. Còn em... — chàng hạ giọng, ánh mắt rực lên cái thần sắc mà chỉ riêng nàng mới thấy được — em là người anh muốn cưới về, anh đã hứa với em bên bờ kênh rồi đó, em quên rồi sao?
Gò má Sương ửng hồng. Nàng cúi mặt, tay vê vê vạt áo, khẽ "dạ" một tiếng nhỏ xíu. Cơn buồn tủ trong lòng nàng như mây gặp nắng mà tan đi. Cường thấy vậy thì lòng nhẹ hẳn, cười khà khà trở lại:
— Đó, cười lên coi. Em cười mới đẹp. Thôi để anh gánh giùm rau cho, đi đổi thuốc cho bác trai. Bác đỡ chưa em?
Sương lắc đầu, mặt lại sa sầm:
— Tía em mấy bữa nay ho nhiều lắm, đêm nào cũng thức trắng. Thầy lang nói phải có nhân sâm với mấy vị thuốc quý mới cầm được, mà nhà em... — nàng bỏ lửng câu nói, đôi vai khẽ run.
Cường im lặng. Chàng hiểu cái cảnh ấy hơn ai hết, bởi nhà chàng cũng chẳng khá gì hơn. Cái nghèo nó đè lên kiếp tá điền như tảng đá, càng vùng vẫy càng lún sâu. Chàng quẩy gánh rau lên vai, đi sóng đôi với Sương về xóm dưới, lòng thầm nghĩ phải bằng mọi giá lên cho được Sài Gòn, kiếm cho được đồng bạc, mới mong gỡ cái cảnh này.
*
Nhưng tai họa thì chẳng đợi ai.
Hai người vừa quẹo vào con đường đất dẫn về nhà Sương thì đã nghe tiếng vó ngựa lộp cộp và tiếng cười khả ố vang lên phía trước. Một con ngựa ô cao lớn buộc ngay trước cổng rào tre nhà nàng. Cường với Sương khựng lại, nấp sau bụi tre đầu ngõ.
Trong sân, cậu Ba Tỏi đang đứng chống nạnh, áo gấm xanh, tay phe phẩy cây quạt, dáng vẻ hống hách. Bên cạnh là Bảy Cồ, mặt rỗ, tay bưng một cái khay phủ vải điều, trên đặt mấy xấp vải lụa và một gói giấy đỏ — lễ vật. Trên bộ ván giữa nhà, bà Năm Đậu — mẹ Sương — ngồi co ro, mặt tái mét, còn trong buồng vọng ra tiếng ho khúc khắc của ông Năm Đậu, cha nàng, đang nằm liệt.
— Bà tính sao? — Giọng cậu Ba Tỏi nhừa nhựa. — Tui đây thương con Sương nhà bà thiệt lòng. Bà gả nó cho tui làm thiếp, tui lo cho cả nhà bà. Nợ lúa ông già tui xí xóa hết, thuốc thang cho ông nhà bà tui lo tuốt. Sướng cả đời chớ ở đó mà bán mặt cho đất, bán lưng cho trời.
Bà Năm Đậu run run, tay nắm chặt vạt áo, lựa lời:
— Dạ... cậu Ba thương con nhỏ thì phận nghèo chúng tui đội ơn. Nhưng mà... con Sương nó còn nhỏ dại, lại đã có nơi dạm hỏi trước rồi cậu à. Phận làm cha mẹ, chúng tui đâu dám nuốt lời với người ta...
— Dạm hỏi? — Cậu Ba Tỏi cau mày, giọng đã đổi sắc. — Cái thằng nào dám tới đây dạm hỏi? Nhà nghèo kiết xác mà còn kén cá chọn canh. Bà nói cho rõ, ai?
Bảy Cồ chen vào, giọng đe nẹt:
— Bà Năm liệu mà nghĩ cho kỹ. Cái sổ nợ lúa của nhà bà với ông Hương quản còn nằm trong tay tui đây nè. Cậu Ba có lòng hạ cố tới nhà bà là phước ba đời rồi đó. Bà mà chối, lỡ ổng đòi nợ một lượt thì nhà bà lấy gì mà trả? Cái nhà này, miếng đất này, ổng siết một cái là ra đường ở hết cả lũ.
Bà Năm Đậu nghe vậy thì mặt cắt không còn hột máu, nước mắt lưng tròng. Trong buồng, ông Năm Đậu cố gượng ngồi dậy, giọng khàn đặc mà vẫn cứng cỏi:
— Cậu Ba... thân tui bệnh hoạn sắp gần đất xa trời... con gái tui tui không gả ép đâu cậu. Nó thương ai, ưng ai, tui để nó tự định. Nhà nghèo nhưng còn cái nghĩa làm người. Cậu thương thì cảm ơn, mà ép thì... thì tui có chết cũng không gả.
Nói xong ông ho rũ rượi, từng tràng dài như xé phổi. Cậu Ba Tỏi đứng nghe, mặt từ từ đỏ tía lên. Hắn quật mạnh cây quạt vào lòng bàn tay đánh "chát", hất hàm ra hiệu cho Bảy Cồ bưng khay lễ vật trở ra:
— Được! Được lắm! — Hắn cười gằn, hàm răng nghiến lại. — Cái nhà này dám chê tui. Để coi cái thằng dạm hỏi đó nó cứu được nhà bà không. Tui nói cho bà nghe, con Sương trước sau gì cũng về tay tui. Một là tử tế, hai là... — hắn liếc con dao mác giắt lưng Bảy Cồ — bà tự hiểu.
Hắn nhảy phắt lên lưng ngựa, giật cương cho con ô lồng lên một cái rồi phóng ra ngõ. Bụi đất tung mù mịt. Cường nép sau bụi tre, hai bàn tay đã siết lại thành nắm, gân xanh nổi cuộn, máu nóng dồn lên tận thái dương. Chàng những muốn nhảy ra giữa đường chặn đầu con ngựa, đấm cho cái mặt hống hách kia một trận. Nhưng lời mẹ dặn — "con dằn cái tính nóng, đừng đụng nhà địa chủ kẻo mang họa" — lại vang lên bên tai, ghì chàng đứng lại.
Sương bên cạnh đã run lẩy bẩy, mặt trắng bệch, hai tay bấu chặt lấy cánh tay Cường. Đợi tiếng vó ngựa xa hẳn, nàng mới bật khóc nức nở:
— Anh Cường... em sợ quá... cậu Ba ổng không buông tha nhà em đâu...
Cường ôm lấy bờ vai gầy đang run rẩy ấy, hàm bạnh ra, giọng trầm xuống như sấm động cuối trời:
— Em đừng sợ. Có anh đây. Cái thằng đó dám động tới em, anh cho nó biết tay.
Nói cứng vậy thôi, chứ trong bụng Cường rối như tơ vò. Chàng biết rõ thế lực nhà Hương quản Tỏi lớn cỡ nào, một tiếng nói của lão địa chủ là cả xóm dưới này phải khốn đốn. Chàng nhìn con đường đất còn vương bụi vó ngựa, lòng dậy lên một dự cảm chẳng lành — cái dự cảm mơ hồ từ đêm trăng bên bờ kênh nay đã hiện hình rõ rệt, đen như đám mây vần vũ kéo về phía cuối trời, báo hiệu một cơn giông sắp ập xuống cái xóm nghèo này, và xuống chính cuộc đời chàng.
Sương vẫn nức nở trong tay chàng, còn xa xa, bên kia bờ rạch, một bóng người mặt rỗ đứng nép sau gốc bần lặng lẽ quan sát, rồi quay đầu rảo bước về hướng dinh cơ nhà Hương quản — Bảy Cồ đã trông thấy hết.